Czasowniki operacyjne na maturze z biologii

Czy nie zastanawia Ci臋 to, w jaki spos贸b nale偶y pisa膰 pod klucz na egzaminie maturalnym z biologii? Wok贸艂 tego zagadnienia naros艂o wiele mit贸w i niedom贸wie艅. Z tego artyku艂u nie dowiesz si臋, jak napisa膰 egzamin na 100%. Nie da si臋 stworzy膰 takiego poradnika. Biologii, jak ka偶dej innej dyscypliny, nale偶y po prostu si臋 nauczy膰. Mog臋 jednak przybli偶y膰 Ci spos贸b na zdobywanie punkt贸w za zadania, kt贸re mimo poprawno艣ci co do sensu tre艣ci bywaj膮 odrzucane przez egzaminatora.

Czasowniki operacyjne jako klucz do zdanej matury z biologii

艢wiadectwo maturalne. Jak poprawi膰 sw贸j wynik na egzaminie z biologii? Na pewno musisz pozna膰 czasowniki operacyjne!

Z informacji, kt贸re mo偶na znale藕膰 na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, wynika, 偶e ka偶dy egzamin (w tym matura z biologii) rz膮dzi si臋 pewnymi regu艂ami. Ich poznanie z pewno艣ci膮 pomo偶e Ci w rzetelnym przygotowaniu si臋 do tego sprawdzianu wiedzy i umiej臋tno艣ci.

Wymienione w tytule czasowniki operacyjne to nic innego, jak s艂owa, kt贸re dok艂adnie m贸wi膮 Ci, w jaki spos贸b udzieli膰 odpowiedzi na egzaminie. Mo偶na je znale藕膰 w informatorze maturalnym z biologii. Podczas pracy z moimi uczniami zawsze staram si臋 zwraca膰 uwag臋 na to, czy we w艂a艣ciwy spos贸b odpowiadaj膮 na zadane pytania.

Po udzieleniu bardzo du偶ej ilo艣ci lekcji mog臋 ze smutkiem stwierdzi膰 jedno. Przeci臋tna szko艂a w Polsce nie przygotowuje uczni贸w do zdania matury z biologii. To stwierdzenie potwierdzaj膮 statystyki. W roku 2018 egzamin z biologii na 80% (osiemdziesi膮t procent) i wi臋cej napisa艂 jedynie jeden procent uczni贸w. Jedna osoba na sto! W przeliczeniu na liczb臋 uczni贸w w szkole to jedna osoba na kilka klas. Straszny wynik.

Lista czasownik贸w operacyjnych

Poni偶ej znajdziesz list臋 poszczeg贸lnych czasownik贸w operacyjnych wraz z odpowiednim opisem. Umie艣ci艂em r贸wnie偶 cytaty z informatora maturalnego. Pami臋taj, aby t臋 list臋 utrwala膰 wielokrotnie. Mo偶e to uratowa膰 Tw贸j niejeden punkt!

Czasownik operacyjny wymie艅

Jeden z najprostszych w udzielaniu na niego odpowiedzi czasownik贸w operacyjnych. Aby poprawnie odpowiedzie膰 na zadane za jego pomoc膮 pytanie, wystarczy wymieni膰 s艂owo lub kilka s艂贸w. Tak o czasowniku聽wymie艅, pisze CKE:

Zdaj膮cy zapisuje w odpowiedzi nazw臋 / nazwy (np. narz膮d贸w, proces贸w, element贸w budowy, gatunk贸w) bez opisu, uzasadnienia ani wyja艣nienia.

Osobi艣cie do tego grupy pyta艅 klasyfikuje wszystkie, w kt贸rych nie trzeba napisa膰 zdania ani nawet jego r贸wnowa偶nika. Jednocze艣nie mam na uwadze, 偶e zadania z czasownikiem聽wymie艅 nie s膮 zamkni臋te w pe艂ni tego s艂owa znaczeniu. S艂ownik j臋zyka polskiego wg. PWN聽wymienianie聽traktuje jako podanie nazwy czego艣 lub imi臋 i nazwisko kogo艣 w pewnej kolejno艣ci.

Czasowniki operacyjne聽podaj i聽okre艣l

Wed艂ug CKE czasowniki operacyjne podaj i聽okre艣l s膮 traktowane jako synonimy. Informator do艣膰 jednoznacznie okre艣la, w jaki spos贸b nale偶y udziela膰 odpowiedzi.

Za pomoc膮 zwi臋z艂ej odpowiedzi zdaj膮cy przedstawia np. istot臋 danego procesu czy zjawiska albo jego przyczyn臋, u偶ywaj膮c odpowiedniej terminologii biologicznej, w oparciu o analiz臋 materia艂u 藕r贸d艂owego lub w艂asn膮 wiedz臋, bez wnikania w szczeg贸艂y.

Uczni贸w najbardziej gubi ch臋膰 wnikania w szczeg贸艂y. Szczeg贸lnie kusz膮ce s膮 linijki do odpowiadania w du偶ej ilo艣ci. Aby temu przeciwdzia艂a膰, przedstawiam moim podopiecznym konkretny spos贸b. Jako wym贸g stawiam odpowied藕 jednym zdaniem, najlepiej prostym. W owym zdaniu maj膮 zawrze膰 si臋 konieczne fakty biologiczne, podyktowane tre艣ci膮 zadania. SJP jednoznacznie przypisuje podawaniu przekazywanie jakiej艣 informacji a okre艣laniu uj臋cie w s艂owa, nadanie nazw臋, wymienienie charakterystycznych cech.

Czasownik operacyjny opisz

Opisywanie na potrzeby egzaminu maturalnego mo偶na por贸wna膰 do po艂膮czenia kilku wypowiedzi typu podaj lub okre艣l w ca艂o艣膰. Wa偶ne jest to, aby nie dokonywa膰 wyja艣nienia w swojej wypowiedzi. Stwierdza to jednoznacznie informator maturalny.

Zdaj膮cy formu艂uje kr贸tk膮 odpowied藕 pisemn膮, nie ograniczaj膮c si臋 tylko do podania nazw, ale r贸wnie偶 przedstawiaj膮c budow臋 (np. kom贸rki, narz膮du,
organizmu) lub przebieg jakiego艣 procesu, zjawiska czy do艣wiadczenia (np. nast臋pstwo wydarze艅), bez wyja艣niania przyczyn.

W tym przypadku ponownie jawi si臋 zwodnicza pokusa wyja艣niania. Opisywanie to jednoznacznie jedynie przedstawianie szczeg贸艂贸w dotycz膮cych osoby, przedmiotu, zjawiska lub sytuacji. Uwaga! W pytaniach tego typu cz臋sto nale偶y odnie艣膰 si臋 do podanej informacji wprowadzaj膮cej. Pomini臋cie tego (je艣li polecenie jasno wskazuje co trzeba zrobi膰) jest b艂臋dem. Oczywi艣cie powoduje on utrat臋 punkt贸w.

Czasownik operacyjny por贸wnaj

Por贸wnywanie stosunkowo rzadko pojawia si臋 na egzaminie. Polega na zestawieniu charakterystycznych cech dw贸ch (lub wi臋cej) organizm贸w, zjawisk czy mechanizm贸w. W praktyce oznacza to po艂膮czenie dw贸ch zda艅, napisanych zgodnie z czasownikami operacyjnymi okre艣l lub聽podaj. W informatorze mo偶na przeczyta膰 nast臋puj膮ca definicj臋.

Zdaj膮cy wskazuje podobie艅stwa i r贸偶nice mi臋dzy obiektami, procesami, zjawiskami, teoriami, bez wyja艣niania przyczyn tych podobie艅stw i r贸偶nic.

S艂ownik j臋zyka polskiego podobnie jak informator k艂adzie nacisk na obecno艣膰 nie tylko r贸偶nic, ale te偶 podobie艅stw. Wed艂ug tego 藕r贸d艂a aby co艣 ze sob膮 por贸wna膰 nale偶y zestawi膰 ze sob膮 jakie艣 osoby lub rzeczy, aby znale藕膰 ich cechy wsp贸lne i cechy r贸偶ni膮ce. O ile r贸偶nice cz臋sto rzucaj膮 si臋 uczniom w oczy, o tyle podobie艅stwa cz臋sto pozostaj膮 niezauwa偶one.

Czasownik operacyjny wyka偶

Czasownik ten dosy膰 cz臋sto wyst臋puje w zadaniach egzaminacyjnych na maturze z biologii. Niesamowicie siln膮 pokus膮 przy okazji pyta艅 z nim jest聽wyja艣nianie. Oczywi艣cie jest to pokusa zgubna, o czym jednoznacznie 艣wiadczy cytat z informatora.

Przy pomocy kr贸tkiej odpowiedzi zdaj膮cy ukazuje, 偶e istnieje zale偶no艣膰, zwi膮zek (np. czasowy, przestrzenny, przyczynowo-skutkowy) mi臋dzy faktami biologicznymi (przyczyna-skutek, budowa-funkcja, budowa-tryb 偶ycia, budowa-艣rodowisko itp.), bez wnikania w przyczyny tej zale偶no艣ci.

Wykazywanie nie oznacza wnikania w szczeg贸艂y! Zazwyczaj 艂膮czymy ze sob膮 dwa, czasem wi臋cej biologicznych fakt贸w. I tyle. Wykazujemy, 偶e zwi膮zek istnieje. Zgodnie ze s艂ownikow膮 definicj膮 wykazanie czego艣 oznacza ujawnienie istnienia czego艣.

Czasownik operacyjny uzasadnij

Ten czasownik towarzyszy cz臋stokro膰 innym. Na przyk艂ad wyst臋puj膮c razem z czasownikiem wyka偶, zobowi膮zuje nas najpierw do wykazania zale偶no艣ci, a nast臋pnie do uzasadnienia jej sensu. To prawie jak wyja艣nienie.

Za pomoc膮 kr贸tkiej odpowiedzi zdaj膮cy podaje argumenty, czyli fakty biologiczne, przemawiaj膮ce za hipotez膮, tez膮, stwierdzeniem, pogl膮dem, opini膮 lub przeciwko; argument musi merytorycznie odnosi膰 si臋 do materia艂u 藕r贸d艂owego w zadaniu lub wiedzy biologicznej zdaj膮cego.

Prawid艂owe udzielenie odpowiedzi na czasownik聽uzasadnij wymaga od ucznia przede wszystkim potwierdzenia tego, co ju偶 wcze艣niej zosta艂o stwierdzone. S艂ownik j臋zyka polskiego to potwierdza. Wed艂ug tego 藕r贸d艂a, aby co艣 uzasadni膰 nale偶y poprze膰 co艣 dowodami, argumentami.

Czasownik operacyjny wyja艣nij

Niekwestionowany kr贸l czasownik贸w operacyjnych na maturze z biologii! Odpowiadanie na pytania nim poprzedzone wymaga prawdziwego zrozumienia omawianego zagadnienia. Moim uczniom radz臋, aby zwyczajnie wcielili si臋 w nauczyciela i spr贸bowali co艣 zwi臋藕le聽wyja艣ni膰 egzaminatorowi. W takim wyja艣nieniu nale偶y przedstawi膰 ci膮g przyczynowo-skutkowy. Symbolicznie mo偶na to por贸wna膰 do zapisu, ze z A wynika B, a z B wynika C, z C natomiast D… Cz臋sto 艂膮czymy ze sob膮 dwa fakty, niekiedy zdarza si臋 ich wi臋cej.

Za pomoc膮 kr贸tkiej odpowiedzi zdaj膮cy przedstawia zale偶no艣ci lub zwi膮zki czasowe, przestrzenne, przyczynowo-skutkowe (rozpoznaj膮c przyczyn臋 i skutek oraz wskazuj膮c drog臋, kt贸ra prowadzi od przyczyny do skutku).

Pi臋knie oddaje to r贸wnie偶 cytowany s艂ownik. Aby wyja艣ni膰, nale偶y uczyni膰 co艣 zrozumia艂ym. Samemu czego艣 nie rozumiej膮c, nie da si臋 niestety tego wyja艣ni膰.

Wnioski na koniec

W chwili pisania tego artyku艂u (maj 2019) czekam na wyniki egzaminu maturalnego z biologii. Ciekawe, czy upragniony wynik 80 procent i wi臋cej osi膮gnie ponownie jeden procent uczni贸w? Mo偶e b臋dzie ich wi臋cej, a mo偶e jednak mniej? Trzeba poczeka膰 do lipca. Dla tych, kt贸rzy b臋d膮 zdawa膰 matur臋 w innym terminie, albo s膮 pewni poprawy bie偶膮cego egzaminu, chcia艂bym udzieli膰 kilku rad na koniec:

  • Po pierwsze: nauczcie si臋 dok艂adnie czasownik贸w operacyjnych, to mo偶e uratowa膰 niejeden punkt.
  • Po drugie: 膰wiczcie systematycznie rozwi膮zywanie zada艅 z biologii zawieraj膮cych r贸偶ne czasowniki operacyjne.
  • Po trzecie: samodzielnie sprawdzajcie sobie rozwi膮zane zadania (maj膮c do dyspozycji wzorzec odpowiedzi).

Chcia艂bym doda膰 jeszcze jedn膮 wa偶n膮 informacj臋. Nigdy nie zast臋pujcie w艂asnego racjonalnego my艣lenia podanymi informacjami. W arkuszach egzaminacyjnych sprzed lat mo偶na znale藕膰 niedopowiedzenia, odpowiedzi niezgodne z czasownikami operacyjnymi, a nawet b艂臋dy merytoryczne. Je艣li czujecie si臋 przygotowani i pewni nie obawiajcie si臋 odpowiedzie膰 zgodnie z w艂asnym zdaniem. Od egzaminu prowadzonego w maju mo偶na si臋 odwo艂a膰 z pewn膮 szans膮 na sukces. Egzaminy czerwcowe s膮 pisane przez mniejsz膮 liczb臋 uczni贸w i tutaj szanse na skuces niestety malej膮.

呕ycz臋 Wam powodzenia na egzaminach i wytrwa艂o艣ci podczas systematycznej nauki przed nimi 馃檪

P.S.: Oczywi艣cie czasowniki operacyjne to nie tylko te wymienione powy偶ej. Wyst臋puj膮 r贸wnie偶 inne. Dodatkowo nie ograniczaj膮 si臋 jedynie do matury z biologii. Czasowniki operacyjne to og贸艂 polece艅, kt贸re s膮 kierowane do ucznia w zadaniu. Mo偶ecie poczyta膰 wi臋cej na ten temat, wpisuj膮c odpowiednie frazy w Google.

Dodaj komentarz